Bu rehber, ayrılan veya hiç birlikte yaşamamış ebeveynler için Norveç hukukundaki üç ayrı konuyu anlatır: ebeveyn sorumluluğu (foreldreansvar), çocuğun sürekli kalacağı yer (fast bosted) ve görüşme düzeni (samvær). Türkçede bunlar çoğu zaman «velayet» olarak bilinir; Norveç hukukunda ise ayrı ayrı düzenlenmiştir. Kurallar çocuk kanunundadır (barnelova). Bu rehber çocuk koruma hizmetiyle (barnevern) ilgili konuları ele almaz.
Bu sayfa yalnızca Norveç hukukunu anlatır. Türk hukukuna ilişkin sorular Türkiye’de yetkili bir avukat tarafından değerlendirilmelidir.
Kısa cevap
Bütün kararlarda önce çocuğun yararı (det beste for barnet) gözetilir (barnelova § 48).
Ebeveynler üç konuda da kendi aralarında anlaşabilir (barnelova §§ 34, 36 ve 43).
16 yaşından küçük ortak çocuğu olan ebeveynler, dava açmadan önce arabuluculuğa (mekling) katılmalıdır (§ 51).
Anlaşma olmazsa ebeveynlerden biri mahkemede dava açabilir (§ 56).
1. Ebeveyn sorumluluğu (foreldreansvar)
Ebeveyn sorumluluğu olan kişi, çocuk adına kişisel konularda karar verme hakkına ve yükümlülüğüne sahiptir. Sorumluluk ortaksa bu kararlar birlikte alınır (barnelova § 30).
Evli ebeveynler sorumluluğu birlikte taşır. Ayrılırken sorumluluğu birlikte taşımayı veya birinin tek başına taşımasını kararlaştırabilirler. Anlaşma veya karar olana kadar sorumluluk ortak kalır (§ 34).
1 Ocak 2020’den sonra doğan çocuklar için evli olmayan ebeveynler de kural olarak ortak sorumluluğa sahiptir; istisnalar vardır (§ 35). Daha önce doğan çocuklar için farklı kurallar geçerli olabilir.
Ebeveyn sorumluluğuna ilişkin anlaşma nüfus kayıt makamına (folkeregistermyndigheita) bildirilmelidir; bildirilmeyen anlaşma geçerli değildir (§ 39).
Ebeveyn sorumluluğu, çocuğun Norveç’e aile birleşimi yoluyla gelmesinde de önem taşır. Norveç’te ebeveynlerden yalnızca birinin oturum izni varsa, bu ebeveynin tek başına veya diğer ebeveynle birlikte ebeveyn sorumluluğuna sahip olması gerekir. Sorumluluk ortaksa, kural olarak diğer ebeveynin onayı da aranır (utlendingsloven § 42). Bkz. Norveç’te aile birleşimi (familieinnvandring): başvuru nasıl hazırlanır?
Sorumluluğu olmayan ebeveyn de istek üzerine çocuk hakkında bilgi alabilir; çocuğa zarar verebilecekse bilgi verilmeyebilir (§ 47).
2. Çocuğun sürekli kalacağı yer (fast bosted)
Ebeveynler çocuğun ikisinin yanında veya birinin yanında sürekli yaşamasını kararlaştırabilir. Anlaşamazlarsa mahkeme kural olarak çocuğun ebeveynlerden birinin yanında sürekli yaşamasına karar verir; özel nedenler varsa her ikisinin yanında yaşamasına da karar verebilir (barnelova § 36).
Çocuğun sürekli yanında yaşadığı ebeveyn, günlük bakıma ilişkin büyük kararları, örneğin ülke içinde nerede yaşanacağını, tek başına verebilir (§ 37).
3. Görüşme düzeni (samvær)
Çocuğun, ebeveynleri ayrı yaşasa bile her iki ebeveynle görüşme hakkı vardır. Ebeveynler bu hakkın yerine getirilmesinden birlikte sorumludur (barnelova § 42).
Görüşmenin kapsamı belirlenirken örneğin çocuğun yaşı, çevresine bağlılığı ve ebeveynler arasındaki mesafe dikkate alınır. «Olağan görüşme hakkı» (vanlig samværsrett) kararlaştırılmışsa bunun içeriği kanunda tanımlanmıştır (§ 43).
Görüşme çocuğun yararına değilse mahkeme görüşme olmamasına karar vermelidir. Görüşme için şartlar, örneğin gözetim, belirlenebilir (§§ 43 ve 43 a).
Yol masrafları, aksi kararlaştırılmadıkça ebeveynlerin gelirleri oranında paylaşılır (§ 44).
4. Taşınma ve yurt dışı seyahatler
Görüşmeye ilişkin bir anlaşma veya karar varsa, taşınmak isteyen ebeveyn bunu diğer ebeveyne en geç üç ay önce bildirmelidir (barnelova § 42 a).
Ebeveyn sorumluluğu ortaksa, çocuğun yurt dışına taşınması veya kısa seyahatler dışında yurt dışında kalması için her iki ebeveynin onayı gerekir (§ 40).
Çocuğun geri dönüp dönmeyeceği belirsizse mahkeme yurt dışına çıkış yasağı koyabilir (§ 41).
Çocuğun veya sizin kalıcı oturum izniniz (permanent oppholdstillatelse) varsa, kesintisiz iki yıldan fazla yurt dışında kalmak izni düşürebilir. Dört yıllık bir dönemde yurt dışında geçirilen süreler toplam iki yılı aşarsa da aynı sonuç doğabilir; istisnalar vardır (utlendingsloven § 62; utlendingsforskriften § 11-8).
Çocuğu hukuka aykırı olarak yurt dışına götürmek veya orada alıkoymak Norveç’te suçtur (straffeloven § 261).
5. Çocuğun görüşü
Yedi yaşını doldurmuş çocuk ve kendi görüşünü oluşturabilen daha küçük çocuk, karar verilmeden önce bilgilendirilmeli ve görüşünü söyleme imkânı bulmalıdır. Görüşe yaşına ve olgunluğuna göre ağırlık verilir; çocuk 12 yaşını doldurduysa görüşüne büyük ağırlık verilir (barnelova § 31).
6. Arabuluculuk ve mahkeme
Arabuluculuk: Bir saatlik arabuluculuktan sonra arabuluculuk belgesi (meklingsattest) verilir; belge altı ay geçerlidir (barnelova § 54). Ebeveynler birlikte isterse Statsforvalteren, yazılı anlaşmanın zorla icra edilebilmesine (tvangskraft) karar verebilir (§ 55).
Dava: Kural olarak geçerli bir arabuluculuk belgesi gerekir (§ 56). Dava, çocuğun genel yerleşim yerindeki mahkemede açılır (§ 57). Mahkeme hazırlık toplantıları yapabilir, bilirkişi (sakkyndig) atayabilir ve geçici karar verebilir (§§ 60 ve 61).
Sonradan değişiklik: Mahkeme kararı, mahkemede yapılan sulh (rettsforlik) ve icra edilebilir anlaşma ancak özel nedenler varsa değiştirilebilir (§ 63).
Uyulmazsa: Ne yapılabileceği için Diğer ebeveyn çocukla ilgili anlaşmaya uymuyor. Ne hazırlamalıyım? sorusuna bakın (§ 65).
7. Türkiye ile bağlantılı aileler
Çocuğun olağan yerleşim yeri (vanlig bosted) Norveç’teyse bu konularda kural olarak Norveç mahkemesinde dava açılabilir. Başka bir devletle yapılmış bir anlaşma farklı bir sonuç öngörebilir (barnelova § 82).
Norveç ve Türkiye, uluslararası çocuk kaçırmaya ilişkin 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi’ne ve ebeveyn sorumluluğu ile çocukların korunmasına ilişkin 1996 tarihli Lahey Sözleşmesi’ne taraftır (HCCH). Bu sözleşmeler hangi ülke makamının yetkili olduğunu etkileyebilir.
Norveç’te verilen bir kararın veya yapılan bir anlaşmanın Türkiye’de nasıl sonuç doğuracağı Türk hukukuna bağlıdır. Bunu Türkiye’de yetkili bir avukat değerlendirmelidir.
Bu rehber, şu anda yürürlükte olan barnelova’ya (lov 8.4.1981 nr. 7) dayanır. Yeni bir çocuk kanunu kabul edilmiştir; yürürlüğe girdiğinde kurallar ve madde numaraları değişebilir.
Neler hazırlamalısınız
Çocuğun doğum tarihi ve ebeveyn sorumluluğuna ilişkin bilgiler (örneğin nüfus kaydındaki durum).
Varsa yazılı anlaşma, Statsforvalteren kararı veya mahkeme kararı.
Arabuluculuk belgesi ve tarihi.
Görüşmelerin nasıl yürüdüğüne ilişkin kısa notlar ve tarihler.
Taşınma veya yurt dışı seyahat planları; çocuğun Türkiye ile bağlantısı varsa ilgili bilgiler.
Bize nasıl ulaşabilirsiniz
Durumunuzu kısaca anlatmak için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz. İlgili hizmet: Aile ve miras. Servet Yildiz Stêrk hakkında bilgi için profil sayfasına bakabilirsiniz.
İlgili rehberler: Norveç’te ayrılık ve boşanma süreci nasıl işler? · Diğer ebeveyn çocukla ilgili anlaşmaya uymuyor. Ne hazırlamalıyım? · Norveç’te aile birleşimi (familieinnvandring): başvuru nasıl hazırlanır?
Bu sayfa genel bilgi verir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın sonucu kendi koşullarına bağlıdır.
Sık sorulan sorular
Ortak ebeveyn sorumluluğu, çocuğun iki evde yaşayacağı anlamına mı gelir?
Hayır. Ebeveyn sorumluluğu ve çocuğun sürekli kalacağı yer ayrı konulardır. Ebeveynler çocuğun ikisinin yanında sürekli yaşamasını kararlaştırabilir. Anlaşamazlarsa mahkeme kural olarak çocuğun birinin yanında sürekli yaşamasına karar verir (barnelova § 36).
Arabuluculuk belgesi ne kadar süre geçerlidir?
Altı ay (barnelova § 54).
Çocuğun görüşü hangi yaştan itibaren dikkate alınır?
Yedi yaşını doldurmuş çocuk ve kendi görüşünü oluşturabilen daha küçük çocuk bilgilendirilir ve dinlenir. Çocuk 12 yaşını doldurduysa görüşüne büyük ağırlık verilir (barnelova § 31).
Diğer ebeveyn görüşmeye uymazsa ne olur?
İcra edilebilir bir karar veya anlaşma varsa görüşme hakkı zorlama para cezası yoluyla yerine getirilebilir (barnelova § 65). Ayrıca yeni bir karar talep edilebilir (barnelova §§ 43 ve 63).
Kaynaklar
Velayetin içeriği: Barnelova § 30 – Innhaldet i foreldreansvaret
Çocuğun görüşünün alınması: Barnelova § 31 – Rett for barnet til å vere med på avgjerd
Evli ebeveynlerde velayet: Barnelova § 34 – Foreldreansvaret når foreldra er eller har vore gifte
Evli olmayan ebeveynlerde velayet: Barnelova § 35 – Foreldreansvaret når foreldra ikkje er gifte
Çocuğun sürekli kalacağı yer: Barnelova § 36 – Kvar barnet skal bu fast
Çocukla yaşayan ebeveynin kararları: Barnelova § 37 – Avgjerder som kan takast av den som barnet bur fast saman med
Velayet bildirimi: Barnelova § 39 – Melding om foreldreansvar mv.
Çocuğun yurt dışına taşınması: Barnelova § 40 – Flytting for barnet ut av landet og opphald utanfor landet
Çocuğun yurt dışı seyahati: Barnelova § 41 – Utanlandsferd for barnet
Çocuğun görüşme hakkı: Barnelova § 42 – Barnet sin rett til samvær
Taşınmadan önce bildirim ve arabuluculuk: Barnelova § 42 a – Varsel og mekling før flytting
Görüşmenin kapsamı: Barnelova § 43 – Omfanget av samværet mv.
Gözetim altında görüşme: Barnelova § 43 a – Samvær under tilsyn av offentleg oppnemnt person
Görüşme yol masrafları: Barnelova § 44 – Reisekostnader ved samvær
Çocuk hakkında bilgi alma hakkı: Barnelova § 47 – Rett til opplysningar om barnet
Çocuğun yararı ve zarardan korunması: Barnelova § 48 – Det beste for barnet
Arabuluculuğa kimlerin katılacağı: Barnelova § 51 – Kven skal møte til mekling
Arabuluculuk belgesi: Barnelova § 54 – Meklingsattest
Anlaşmalara icra kabiliyeti verilmesi: Barnelova § 55 – Vedtak om tvangskraft for avtaler
Dava açma şartları: Barnelova § 56 – Vilkår for å reise sak
Davanın açılacağı yer: Barnelova § 57 – Kvar sak skal reisast
Geçici karar: Barnelova § 60 – Førebels avgjerd
Dava hazırlığı sırasındaki kararlar: Barnelova § 61 – Avgjerder under saksførebuinga
Anlaşma veya kararın değiştirilmesi: Barnelova § 63 – Endring av avtale eller avgjerd om foreldreansvaret mv.
Zorla yerine getirme: Barnelova § 65 – Tvangsfullføring
Norveç makamlarının yetkisi: Barnelova § 82 – Når sak om foreldreansvar, flytting med barnet ut av landet, kven barnet skal bu fast saman med, eller samvær kan handsamast i Noreg
Çocuk için oturum izni: Utlendingsloven § 42 – Oppholdstillatelse for barn
Süresiz oturum izni: Utlendingsloven § 62 – Permanent oppholdstillatelse
Süresiz oturum izninin düşmesi: Utlendingsforskriften § 11-8 – Bortfall av permanent oppholdstillatelse
Çocuğun bakımdan kaçırılması: Straffeloven § 261 – Omsorgsunndragelse
1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi (Norveç ve Türkiye taraf): HCCH: Convention of 25 October 1980 on the Civil Aspects of International Child Abduction – status table – HCCH
1996 Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesi (Norveç ve Türkiye taraf): HCCH: Convention of 19 October 1996 on … Parental Responsibility and Measures for the Protection of Children – status table – HCCH
İlgili rehberler
Çocuğum için nafaka (barnebidrag) nasıl belirlenir?
Ebeveynler nafakayı kendi aralarında anlaşarak belirleyebilir. Anlaşamazlarsa NAV, bakım masrafını, gelirleri ve görüşme düzenini dikkate alarak belirleyebilir.
Çocuğumla birlikte Türkiye’ye taşınabilir miyim?
Ebeveyn sorumluluğu ortaksa, çocuğun yurt dışına taşınması için kural olarak iki ebeveynin de onayı gerekir. Görüşme düzeni varsa taşınmayı önceden bildirmeniz gerekir.
Norveç’te evlilik sözleşmesi (ektepakt) nasıl yapılır?
Evlilik sözleşmesi yazılı olmalı ve iki tanığın yanında imzalanmalıdır. Eşlerin alacaklılarına karşı etkili olması için Ektepaktregisteret’e tescil edilmesi gerekir.
Birlikte yaşadığım partnerimden (samboer) miras alabilir miyim?
Ortak çocuğunuz varsa kanun size sınırlı bir miras hakkı tanır. Ortak çocuk yoksa miras kural olarak ancak vasiyetnameyle mümkündür.