Kısa cevap
Eşlerden biri öldüğünde sağ kalan eş, ortak mallar (felleseie) üzerinde mirası paylaşmadan devralma (uskifte) hakkına kural olarak sahiptir (arveloven § 14). Ölen eşin başka bir ilişkiden çocuğu (særkullsbarn) varsa, bu çocuğun onayı gerekir (arveloven § 15). Bu hakkı kullanmak isteyen eş, ölümden itibaren 60 gün içinde ilk derece mahkemesine (tingrett) bildirimde bulunmalıdır ve uskifte ile birlikte ölen eşin borçlarından da sorumlu olur (arveloven §§ 19, 20 ve 96).
Bu sayfa genel bilgi verir ve kendi dosyanızla ilgili hukuki değerlendirme yerine geçmez.
1. Uskifte nedir ve hangi malları kapsar?
Uskifte, sağ kalan eşin ölen eşin payını mirasçılara hemen dağıtmadan, mal varlığını bir bütün olarak elinde tutmasıdır. Hak, kural olarak ortak mallar (felleseie) için geçerlidir (arveloven § 14).
Kişisel mallar (særeie) ancak evlilik sözleşmesinde (ektepakt) öngörülmüşse (ekteskapsloven § 43), bağışlayan veya vasiyetçi bunu belirlemişse ya da mirasçılar onay verirse uskifte kapsamına girer (arveloven § 14).
Kişisel mallarla uskifte mirasçıların onayına dayanıyorsa ve onay vermesi gereken mirasçı reşit değilse veya ekonomik konularda hukuki ehliyeti kısıtlanmışsa, bu onayı ve kişisel mallara ilişkin anlaşmayı hem vasi (verge) hem de valilik makamı (statsforvalteren) vermelidir (arveloven § 14).
Birlikte yaşayan partnerler (samboere) için ayrı ve farklı kurallar vardır (arveloven kapittel 6). Bu konuyu Avukata sorun bölümündeki ilgili cevapta ele alıyoruz.
2. Ölen eşin başka çocukları varsa ne olur?
Ölen eşin önceki bir ilişkiden çocuğu (særkullsbarn) veya bu çocuğun altsoyu varsa, sağ kalan eş ancak bu mirasçının onayıyla uskifteye geçebilir. Bu mirasçı reşit değilse veya ekonomik konularda hukuki ehliyeti kısıtlanmışsa, hem vasi hem de valilik makamı onay vermelidir. Onay şarta bağlanabilir (arveloven § 15).
Bazı mirasçıların paylarını hemen istemesi, uskiftenin diğer mirasçılar karşısında devam etmesini kural olarak engellemez (arveloven § 16).
Ölen eş vasiyetname ile uskifte hakkını sınırlamak istediyse, bu sınırlama ancak sağ kalan eş vasiyetnameyi ölümden önce öğrenmişse geçerlidir. Haber vermek imkânsız veya makul olmayacak kadar zorsa bu şart aranmaz (arveloven § 17).
3. Uskifte hangi durumlarda mümkün değildir?
Sağ kalan eşin kendi borçlarının ölen eşin alacaklılarının alacaklarını almasını zorlaştıracağı veya mirasçıların payını önemli ölçüde azaltacağı muhtemelse, eşin uskifte hakkı yoktur. Sağ kalan eş kusurlu bir şekilde büyük bir mal kaybına yol açmışsa ve bu nedenle malları sorumlu bir şekilde yönetmesi beklenemiyorsa da aynı sonuç doğar (arveloven § 18).
4. Uskifteye nasıl geçilir ve borçlardan kim sorumludur?
Sağ kalan eş, ölümden itibaren 60 gün içinde ilk derece mahkemesine (tingrett) bildirim gönderir. Mahkeme bu süreyi kısaltabilir veya uzatabilir (arveloven §§ 19 ve 96).
Bildirimde mirasçıların adları ile ölen eşin ve sağ kalan eşin mal varlığı ve borçlarının bir listesi yer alır (arveloven § 96).
Şartlar sağlandığında mahkeme, sağ kalan eşin ölen eşin mallarında tasarruf etmesini sağlayan bir uskifte belgesi (uskifteattest) düzenler (arveloven § 97).
Mirası paylaşmadan devralan eş, ölen eşin borçlarından sorumlu olur. Eş, alacaklıları alacaklarını bildirmeye çağıran bir ilan (proklama) yayımlatabilir (arveloven §§ 20 ve 100).
Ölen eşin borçları belirsizse, uskifte kararı vermeden önce borç durumunu netleştirmek önemlidir.
5. Uskifte süresince sağ kalan eş neler yapabilir?
Sağ kalan eş, sağlığında uskifte mallarında kural olarak bir malik gibi tasarruf eder (arveloven § 22).
Vasiyetname ile ise yalnızca kendi mirasçılarına düşecek pay üzerinde tasarruf edebilir (arveloven § 22).
Sağ kalan eşin sonradan edindiği her şey kural olarak uskifte mallarına dahil olur. Ancak bağış, miras veya hayat sigortası ödemesi alındıktan sonraki üç ay içinde paylaşım (skifte) istenirse bu değerler dışarıda kalır (arveloven § 21).
Mirasçıların onayı olmadan, uskifte mal varlığıyla orantısız bağışlar yapılamaz; bu yasak, bağış niteliğindeki satışlar (gavesalg) için de geçerlidir. Böyle bir bağış yapılmışsa ve bağışı alan kişi bağışın bu kurala aykırı olduğunu anlamışsa veya anlaması gerekiyorsa, her mirasçı bağışı öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde dava açarak iptalini (omstøtelse) isteyebilir. Uskifte terekesi resmî paylaşım (offentlig skifte) altındaysa, talep aynı süre içinde ilk derece mahkemesine (tingrett) iletilir (arveloven § 23).
Bir mirasçıya önceden miras payı verilmesi, kural olarak ancak tüm mirasçılara eşit pay verilirse veya hepsi onay verirse mümkündür (arveloven § 24).
6. Uskifte ne zaman sona erer ve miras nasıl paylaşılır?
Sağ kalan eş yeniden evlenirse uskifte hakkı sona erer. Sağ kalan eş en az iki yıl bir partnerle birlikte yaşamışsa veya bu partnerle çocuğu varsa, olmuşsa ya da bekliyorsa, mirasçılar paylaşım isteyebilir (arveloven § 27).
Sağ kalan eş mirası her zaman paylaştırabilir. Eş malları, değerlerinin önemli ölçüde azalmasına yol açacak kadar kusurlu yönetiyorsa mirasçılar da paylaşım isteyebilir (arveloven § 28).
Sağ kalan eş öldüğünde, aksi belirlenmemişse uskifte malları ilk ölen eşin mirasçıları ile sağ kalan eşin mirasçıları arasında eşit olarak paylaşılır. Sağ kalan eş kişisel malları evlilik sözleşmesine dayanarak uskifte ile devraldıysa, paylaşım kural olarak uskifte başladığı andaki eşlerin kişisel mallarının değer oranına göre yapılır; evlilik sözleşmesi daha eşit bir paylaşım öngörebilir (arveloven § 29; ekteskapsloven § 43).
Mal varlığının bir kısmı Türkiye’deyse, bu malların durumunu Türk hukuku ve Türk makamlarının uygulaması da etkileyebilir. Türkiye’de yetkili bir avukata danışmanız gerekebilir. Ayrıntılar için Norveç ve Türkiye bağlantılı miras ve vasiyetname rehberimize bakabilirsiniz.
Hangi belgeleri hazırlamalısınız?
Ölüm belgesi ve mirasçıların listesi (ad, doğum tarihi, adres)
Varsa evlilik sözleşmesi (ektepakt) ve vasiyetname
Ölen eşin başka bir ilişkiden çocukları varsa, onların yazılı onayı
Her iki eşin mal varlığı ve borçlarına ilişkin güncel bilgiler (banka, kredi, tapu)
Türkiye’deki mallara ilişkin belgeler (tapu kaydı vb.)
Bize nasıl ulaşabilirsiniz
Konunuzu İletişim sayfasındaki formda kısaca anlatın veya bizi +47 22 46 46 46 numaralı telefondan arayın; varsa sürenin son gününü de belirtin. Formda belge veya hassas kişisel bilgi göndermeyin; belgelerin nasıl iletileceğini avukatla ayrıca kararlaştırırsınız. Avukat Servet Yildiz Stêrk durumu Türkçe veya Norveççe değerlendirir.
İlgili rehberler:
Sık sorulan sorular
Uskifte için çocuklarımızın onayı gerekir mi?
Ortak çocuklarınızın onayı kural olarak gerekmez. Ancak ölen eşin başka bir ilişkiden çocuğu (særkullsbarn) varsa, bu çocuğun onayı gerekir. Kişisel mallar (særeie) için evlilik sözleşmesi, vasiyetname veya mirasçıların onayı aranır (arveloven §§ 14 ve 15).
Uskifteye geçmek için ne kadar sürem var?
Bildirim, ölümden itibaren 60 gün içinde ilk derece mahkemesine (tingrett) yapılmalıdır. Mahkeme süreyi değiştirebilir (arveloven §§ 19 ve 96).
Uskifte sırasında evi satabilir veya çocuklarımdan birine bağışlayabilir miyim?
Sağ kalan eş kural olarak bir malik gibi tasarruf eder. Ancak mirasçıların onayı olmadan mal varlığıyla orantısız bağış yapamaz ve önceden miras payı ancak tüm mirasçılara eşit pay verilirse veya hepsi onay verirse verilebilir (arveloven §§ 22, 23 ve 24).
Kaynaklar
Arveloven § 14 – Retten til uskifte – mirası paylaşmadan devralma hakkı
Arveloven § 15 – Uskifte med særskilt livsarving – ölen eşin başka ilişkiden çocukları
Arveloven § 16 – Uskifteretten når noen av arvingene kan kreve arv – bazı mirasçıların pay istemesi
Arveloven § 17 – Inngrep i ektefellens uskifterett ved testament – vasiyetname ile sınırlama
Arveloven § 18 – Personlige forhold som fratar ektefellen rett til uskifte – uskiftenin mümkün olmadığı haller
Arveloven § 19 – Frist for melding om uskifte – 60 günlük bildirim süresi
Arveloven § 20 – Ektefellens ansvar for arvelaterens forpliktelser – borç sorumluluğu
Arveloven § 21 – Hvilke eiendeler som går inn i uskifteformuen etter at boet er overtatt uskiftet – sonradan edinilen mallar
Arveloven § 22 – Råderetten over uskifteformuen – tasarruf yetkisi
Arveloven § 23 – Adgangen til å gi gaver av uskifteformuen – bağış yasağı ve iptal
Arveloven § 24 – Adgangen til å gi arveoppgjør av uskifteformuen – önceden miras payı
Arveloven § 27 – Bortfall av retten til uskifte hvis den lengstlevende gifter seg eller blir samboer – yeniden evlenme ve birlikte yaşama
Arveloven § 28 – Retten til å kreve skifte av uskifteformuen – paylaşım isteme hakkı
Arveloven § 29 – Skifte av uskifteformuen – sonraki paylaşım
Arveloven § 96 – Melding om uskifte mv – mahkemeye bildirim
Arveloven § 97 – Uskifteattest – uskifte belgesi
Arveloven § 100 – Utstedelse av proklama – alacaklılara ilan (proklama)
Ekteskapsloven § 43 – Rett til uskifte med formue som er særeie – kişisel mallarla uskifte
İlgili rehberler
Çocuğum için nafaka (barnebidrag) nasıl belirlenir?
Ebeveynler nafakayı kendi aralarında anlaşarak belirleyebilir. Anlaşamazlarsa NAV, bakım masrafını, gelirleri ve görüşme düzenini dikkate alarak belirleyebilir.
Çocuğumla birlikte Türkiye’ye taşınabilir miyim?
Ebeveyn sorumluluğu ortaksa, çocuğun yurt dışına taşınması için kural olarak iki ebeveynin de onayı gerekir. Görüşme düzeni varsa taşınmayı önceden bildirmeniz gerekir.
Norveç’te evlilik sözleşmesi (ektepakt) nasıl yapılır?
Evlilik sözleşmesi yazılı olmalı ve iki tanığın yanında imzalanmalıdır. Eşlerin alacaklılarına karşı etkili olması için Ektepaktregisteret’e tescil edilmesi gerekir.
Birlikte yaşadığım partnerimden (samboer) miras alabilir miyim?
Ortak çocuğunuz varsa kanun size sınırlı bir miras hakkı tanır. Ortak çocuk yoksa miras kural olarak ancak vasiyetnameyle mümkündür.